ลำดับที่  441. “หลับเดิ๊กลุกเจ๊า  นึ่งข้าวเป่าไฟ” อ่าน  (-หลับ-เดิ๊ก-ลุก-เจ๊า/นึ่ง-ข้าว-เป่า-ไ

หมายถึง….แบบอย่างการปฏิบัติตนที่ดีของหญิงล้านนาสมัยก่อน นอนดึก  ตื่นเช้า  เตรียมอาหารไว้รอ      กำบ่าเก่าจึงว่า    “หลับเดิ๊กลุกเจ๊า นึ่งข้าวเป่าไฟ”    การนำไปใช้   หญิงต้องดูแลครอบครัว

เทียบสำนวน  สุภาษิต  คำพังเพย ไทยกลาง   “ตื่นก่อนนอนหลัง ”

เทียบเคียงกำบ่าเก่า-คำไทยกลาง  “นอนดึกตื่นเช้าก่อไฟนึ่งข้าว  ”

ลำดับที่  442. “หลับเดิ๊กลุกเจ๊า      เป๋นเจ้าต้านตังหลาย  หลับเจ๊าลุกขวาย     ปาลูกหลานเป๋นหนี้เป๋นข้า”อ่าน(-หลับ-เดิ๊ก-ลุก-เจ๊า///เป๋น-เจ้า-ต้าน-ตัง-หลาย///หลับ-เจ๊า-ลุก-ขวาย///ปา-ลูก-หลาน-เป๋น-หนี้-เป๋น-ข้า-)หมายถึง….ความขยันขันแข็งทำให้คนพบความเจริญก้าวหน้าในชีวิต กำบ่าเก่าจึงว่า  “หลับเดิ๊กลุกเจ๊า  เป๋นเจ้าต้านตังหลาย  หลับเจ๊าลุกขวาย ปาลูกหลานเป๋นหนี้เป๋นข้า”การนำไปใช้  ให้เป็นคนขยันเทียบสำนวน  สุภาษิต  คำพังเพย ไทยกลาง   “ไม่มีความยากจนในหมู่ชนที่ขยัน”

เทียบเคียงกำบ่าเก่า-คำไทยกลาง “นอนดึกตื่นเช้าเป็นเจ้านาย นอนหัวค่ำตื่นสายนำพาลูกหลานเป็นขี้ข้า  ”

ลำดับที่  443.หน้อยบ่ดีเป็นอาจารย์  หนานบ่ดีเป๋นจ้างซอ

อ่าน  (-หน้อย-บ่อ-ดี-เป็น-อา-จ๋าน///หนาน-บ่อ-ดี-เป๋น-จ้าง-ซอ-)

หมายถึง.....อย่าฝืนทำในสิ่งที่ตนเองไม่มีความถนัด หรือไม่มีความรู้มาก่อน ทำได้ก็ไม่ดี

กำบ่าเก่าจึงว่า“หน้อยบ่ดีเป็นอาจารย์  หนานบ่ดีเป๋นจ้างซอ  การนำไปใช้   อย่าทำสิ่งที่ตนไม่มีควาชำนาญ

เทียบสำนวน  สุภาษิต  คำพังเพย ไทยกลาง   “สิบรู้ไม่เท่าชำนาญ”

เทียบเคียงกำบ่าเก่า-คำไทยกลาง   “หน้อยไม่ควรเป็นมรรคทายก หนานไม่ควรเป็นช่างซอ”

(หน้อยคือคำเรียกผู้ที่ผ่านการบวชเณรมาแล้ว  ส่วนหนานใช้เรียกผู้ที่เคยบวชพระมาก่อน)

ลำดับที่  444. “หนูเกี๊ยดหื้อก๋องหลัว”  อ่าน (-หนู-เกี๊ยด-หื้อ-ก่อง-หลัว-)

หมายถึง.....ตัวเองยังเอาตัวไม่รอดหนีไปไม่พ้น หรือเคยพึ่งพาอาศัย กลับคิดอกตัญญู  คิดร้ายต่อผู้มีคุณ

กำบ่าเก่าจึงว่า     “หนูเกี๊ยดหื้อก๋องหลัว”    

การนำไปใช้        รับประโยชน์จากสิ่งใดควรมีสำนึกในพระคุณ

เทียบสำนวน  สุภาษิต  คำพังเพย ไทยกลาง   “กินบนเรือนขี้บนหลังคา”

เทียบเคียงกำบ่าเก่า-คำไทยกลาง  “หนูโกรธให้กองฟืน(ที่เคยอยู่อาศัย)”

ลำดับที่  445. “หน่วยนักหักกิ่ง     กึ๊ดนักยิ่งหนักใจ     ต้นไม้ต๋ายเพราะลูก     คนเปิ้นดูถูก   

เพราะเป๋นคนบ่มีปัญญา

อ่าน    (-หน่วย-นัก-หัก-กิ่ง///กึ๊ด-นัก-ยิ่ง-หนัก-ใจ๋///ต้น-ไม้-ต๋าย-เพราะ-ลูก///คน-เปิ้น-ดู-ถูก///

เพราะ-เป๋น-คน-บ่อ-มี-ปั๋น-ยา-)

หมายถึง.....คนคิดมากย่อมยุ่งยากใจตนเอง คนไร้ปัญญาความรอบรู้  ย่อมได้รับการดูถูก     

กำบ่าเก่าจึงว่า“หน่วยนักหักกิ่ง  กึ๊ดนักยิ่งหนักใจ  ต้นไม้ต๋ายเพราะลูก  คนเปิ้นดูถูกเพราะเป๋นคนบ่มีปัญญา” 

การนำไปใช้   อย่าเป็นคนคิดมากในเรื่องไม่เป็นเรื่องและควรหมั่นศึกษาหาความรู้

เทียบสำนวน  สุภาษิต  คำพังเพย ไทยกลาง   “”

เทียบเคียงกำบ่าเก่า-คำไทยกลาง  “ผลมากกิ่งหักง่าย   ยิ่งคิดมากยิ่งหนักใจ  ไม่มีปัญญาคนจะดูถูก 

ลำดับที่  446. “หนีฝนก็เปิ้งฮ่มไม้”  อ่าน (-หนี-ฝน-ก่อ-เปิ้ง-ฮ่ม-ไม้-)

หมายถึง.....มีความลำบากก็ควรขอความช่วยเหลือจากญาติพี่น้อง  กำบ่าเก่าจึงว่า   “หนีฝนก็เปิ้งฮ่มไม้”

การนำไปใช้  พบความลำบากในชีวิตไม่รู้จะไปพึ่งใครควรหันหน้าพึ่งพาญาติพี่น้อง   

เทียบสำนวน  สุภาษิต  คำพังเพย ไทยกลาง   “หนีร้อนมาพึ่งเย็น”

เทียบเคียงกำบ่าเก่า-คำไทยกลาง  “หลบฝนต้องไปอาศัยร่มไม้”

 

 

 

ลำดับที่  447. “หนีหื้อเปิ้นเสียดาย  ต๋ายหื้อเปิ้นได้เล่า”

อ่าน  (-หนี-หื้อ-เปิ้น-เสีย-ดาย///ต๋าย-หื้อ-เปิ้น-ได้-เล่า-)

หมายถึง.....หมั่นทำความดีงามเพื่อสังคม  กำบ่าเก่าจึงว่า “หนีหื้อเปิ้นเสียดาย  ต๋ายหื้อเปิ้นได้เล่า” 

การนำไปใช้  หมั่นทำความดี เมื่อต้องจากไปความดีของเราจะทำให้คนอื่นคิดถึง

เทียบสำนวน  สุภาษิต  คำพังเพย ไทยกลาง    “อยู่ให้เขารักจากให้เขาอาลัย”

เทียบเคียงกำบ่าเก่า-คำไทยกลาง  “หนีให้เขาเสียดาย  ตายให้เขาสรรเสริญ”

ลำดับที่  448.  “หนีฝนบ่ป๊นฟ้า”อ่าน  (-หนี-ฝน-บ่อ-ป๊น-ฟ้า-)

หมายถึง .....คนเราย่อมผจญกับปัญหาในชีวิต ความทุกข์ การเจ็บป่วย ความแก่ชรา   จนกว่าจะสิ้นใจ

กำบ่าเก่าจึงว่า  “หนีฝนบ่ป๊นฟ้า”   การนำไปใช้   สู้ปัญหาในชีวิตอย่างอดทนตราบใดที่ยังมีลมหายใจอยู่

เทียบสำนวน  สุภาษิต  คำพังเพย ไทยกลาง   “ชีวิตต้องสู้”

เทียบเคียงกำบ่าเก่า-คำไทยกลาง  “หนีฝนแต่ไม่พ้นขอบฟ้า”

ลำดับที่  449.  “หนังแห้งบ่เกยปอง”อ่าน  (-หนัง-แห้ง-บ่อ-เกย-ปอง-)

หมายถึง.....คนไม่เคยมีอำนาจ พอได้อำนาจก็ใช้ข่มเหงรังแกผู้อื่น หรือคนยากจนพอร่ำรวยขึ้นมาก็ใช้จ่ายสุรุ่ยสุร่าย อวดความมั่งมี  กำบ่าเก่าจึงว่า   “หนังแห้งบ่เกยปอง”

การนำไปใช้  อย่าเหลิงอำนาจ  หรือใช้อำนาจไปในทางไม่ถูกต้อง  และถ้าร่ำรวยขึ้นมาอย่าสุรุ่ยสุร่าย

เทียบสำนวน  สุภาษิต  คำพังเพย ไทยกลาง   “คางคกขึ้นวอ///กิ้งก่าได้ทอง”

เทียบเคียงกำบ่าเก่า-คำไทยกลาง  “หนังควายแห้งไม่เคยพอง”(หนังควายแห้งหั่นเป็นชิ้นเท่านิ้วก้อย  นำไปลงทอดในน้ำมันร้อนๆจะพองตัวมีขนาดโตกว่าเดิมหลายเท่า)

ลำดับที่  450. “หันเงินหน้าดำ    หันคำหน้าเส้า” 

อ่าน  (-หัน-เงิน-หน้า-ดำ///หัน-คำ-หน้า-เส้า-)

หมายถึง.....คนเห็นแก่เงินทอง  อามิสสินจ้าง มีความโลภมาก จนลืมความถูกต้อง ลืมความยุติธรรม       กำบ่าเก่าจึงว่า  “หันเงินหน้าดำ     หันคำหน้าเส้า ”   การนำไปใช้   อย่าตกเป็นทาสของเงิน

เทียบสำนวน  สุภาษิต  คำพังเพย ไทยกลาง    “เห็นเงินตาโต”

เทียบเคียงกำบ่าเก่า-คำไทยกลาง    “เห็นเงินหน้าดำ   หน้าหมองคล้ำเมื่อเจอทอง

ลำดับที่  451.  “หันเปิ้นมี   จะไปใคร่ได้  หันเปิ้นขี้ไร้   จะไปดูแควน”

อ่าน  (-หัน-เปิ้น-มี-จะ-ไป-ใค่-ได้///หัน-เปิ้น-ขี้-ไร้-จะ-ไป-ดู-แควน-)

หมายถึง…..เห็นเขาร่ำรวยอย่าอิจฉาริษยาและเมื่อพบคนลำบากยากจนอย่าดูถูกดูแควน        กำบ่าเก่าจึงว่า 

“หันเปิ้นมีจะไปใคร่ได้  หันเปิ้นขี้ไร้จะไปดูแควน”    การนำไปใช้    ตั้งใจหากิน  อย่ารังเกียจคนยากจน”

เทียบสำนวน  สุภาษิต  คำพังเพย ไทยกลาง   “แข่งเรือแข่งแพแข่งได้    แข่งบุญแข่งวาสนาแข่งไม่ได้”

เทียบเคียงกำบ่าเก่า-คำไทยกลาง    เห็นคนมั่งมี  อย่าคิดอยากได้  เห็นคนยากไร้ อย่าดูถูกดูแควน” 

ลำดับที่  452.  “หันสาวก็ใคร่หยอก  หันดอกก็ใคร่ดม”

อ่าน  (-หัน-สาว-ก่อ-ใค่-หยอก///หัน-ดอก-ก่อ-ใค่-ดม-)

หมายถึง…..อาการโดยทั่วไปของคนหนุ่มสาว  กำบ่าเก่าจึงว่า  “หันสาวก็ใคร่หยอก  หันดอกก็ใคร่ดม”   การนำไปใช้  ควรทำตัวเหมาะสม  อย่าล่วงเกินผู้อื่น

เทียบสำนวน  สุภาษิต  คำพังเพย ไทยกลาง   “แตกเนื้อหนุ่ม”

เทียบเคียงกำบ่าเก่า-คำไทยกลาง    “เห็นสาวก็อยากจะหยอก  เห็นดอกก็อยากดม”

ลำดับที่  453. “หันจ๊างขี้  จะไปขี้ตวยจ๊าง” อ่าน (-หัน-จ๊าง-ขี้///จะ-ไป-ขี้-ตวย-จ๊าง-)

หมายถึง….อย่าอวดรวย  อย่าแข่งบุญ  แข่งวาสนา  แข่งฐานะกับคนร่ำรวยเงินทอง    

กำบ่าเก่าจึงว่า    “หันจ๊างขี้    จะไปขี้ตวยจ๊าง”  

การนำไปใช้      ให้รู้จักประมาณตนเอง อย่าทำตัวเกินฐานะ

เทียบสำนวน  สุภาษิต  คำพังเพย ไทยกลาง   “แข่งเรือแข่งแพแข่งได้  แข่งบุญแข่งวาสนาแข่งไม่ได้”

เทียบเคียงกำบ่าเก่า-คำไทยกลาง  “เห็นช้างขี้อย่าขี้ตามช้าง”

ลำดับที่  454. “หัวใจ๋คน   ไผหยั่งบ่ตึ๋ก  มหาสมุทรสุดลึก  ยังหยั่งได้แผวทราย”

อ่าน  (-หัว-ใจ๋-คน-ไผ-หยั่ง-บ่อ-ตึ๋ก///มะ-หา-สะ-หมุด-สุด-ลึก///ยัง-หยั่ง-ได้-แผว-ซาย-)

หมายถึง.....จิตใจของคนยากที่จะหยั่งรู้ได้   

กำบ่าเก่าจึงว่า     “หัวใจ๋คนไผหยั่งบ่ตึ๋ก  มหาสมุทรสุดลึก        ยังหยั่งได้แผวทราย”  

 การนำไปใช้       อย่าคิดเดาใจใคร  เพราะจะเสียเวลาและอาจโดนหลอกลวง

 เทียบสำนวน  สุภาษิต  คำพังเพย ไทยกลาง   “มหาสมุทรสุดลึกล้น  คนณา สายดิ่งทิ้งทอดมา  หยั่งได้   เขาสูงอาจวัดวา  กำหนด   จิตมนุษย์นั้นไซร้ ยากแท้หยั่งถึง”

เทียบเคียงกำบ่าเก่า-คำไทยกลาง  “หัวใจคนหยั่งไม่ถึง  มหาสมุทรสุดลึกหยั่งถึงทราย”

ลำดับที่  455. “หัวป๊นก้นยัง”   อ่าน   (-หัว-ป๊น-ก้น-ยัง)

หมายถึง.....ยังแก้ไขปัญหาไม่หมด ยังไม่ผ่านพ้นอุปสรรคไปอย่างตลอดรอดฝั่ง

กำบ่าเก่าจึงว่า   “หัวป๊นก้นยัง”

การนำไปใช้     ต้องดูแลแก้ไขให้ผ่านพ้นปัญหา  จึงค่อยวางใจ

เทียบสำนวน  สุภาษิต  คำพังเพย ไทยกลาง   “ไปไม่รอด”

เทียบเคียงกำบ่าเก่า-คำไทยกลาง  “หัวพ้นไปแล้วแต่ก้นยังติดอยู่”

 

 

 

 

ลำดับที่  456. “หันไม้เนิ้ง   จะไปเบี้ยวปากใส่”

อ่าน    (-หัน-ไม้-เนิ้ง///จะ-ไป-เบี้ยว-ปาก-ใส่-)

หมายถึง.... อย่าดูถูกผู้อื่น  ซ้ำเติมผู้ที่ประสบเคราะห์กรรม  และไม่เป็นคนที่ชอบติไปทุกเรื่อง

กำบ่าเก่าจึงว่า    “หันไม้เนิ้ง จะไปเบี้ยวปากใส่” 

การนำไปใช้      อย่าดูถูกดูแควนผู้อื่นผู้อื่น

เทียบสำนวน  สุภาษิต  คำพังเพย ไทยกลาง    “”

เทียบเคียงกำบ่าเก่า-คำไทยกลาง   “ไม้ลำต้นไม่ตรง  อย่าเบือนปากให้”

ลำดับที่  457. “เหล็กดีบ่ต้องตี๋หลายเต๋า”   อ่าน    (-เหล็ก-ดี-บ่อ-ต้อง-ตี๋-หลาย-เต๋า-)

หมายถึง...คนดีมีความฉลาด  ไม่ต้องอบรมสั่งสอนมากนัก   กำบ่าเก่าจึงว่า    “เหล็กดี  บ่ต้องตี๋หลายเต๋า”          

การนำไปใช้       หมั่นศึกษาหาความรู้ เชื่อฟังคำสั่งสอนของผู้อาวุโส จะได้เป็นคนมีคุณภาพ

เทียบสำนวน  สุภาษิต  คำพังเพย ไทยกลาง   “”

เทียบเคียงกำบ่าเก่า-คำไทยกลาง เหล็กเนื้อดี   ไม่ต้องนำไปตีหลายเตา

ลำดับที่  458. “เหล็กตั๋วบ่คม    เอาไปสิ่วไม้     มันจ้างอ่อนเป้อที่ลูน”

อ่าน   (-เหล็ก-ตั๋ว-บ่อ-คม///เอา-ไป-สิ่ว-ไม้///มัน-จ้าง-อ่อน-เป้อ-ที-ลูน-)

หมายถึง….ถ้าเป็นคนมีความรู้น้อย อย่าอวดฉลาดกับผู้รู้  จะพบความอับอายขายหน้า

กำบ่าเก่าจึงว่า    “เหล็กตั๋วบ่คม    เอาไปสิ่วไม้    มันจ้างอ่อนเป้อที่ลูน” 

การนำไปใช้      อย่าอวดเก่งกับผู้รู้

เทียบสำนวน  สุภาษิต  คำพังเพย ไทยกลาง   “กบในกะลา”

เทียบเคียงกำบ่าเก่า-คำไทยกลาง   “สิ่วเหล็กของตนเองไม่คม  เอาไปสิ่วไม้  มักจะบิ่นเสียหาย”

ลำดับที่  459. “หล็วกก๊านแหลม”    อ่าน  (-หล็วก-ก๊าน-แหลม-)

หมายถึง.....ผู้ที่มีปฏิภาณไหวพริบดี  ย่อมชนะผู้ที่มีแต่ความฉลาดแต่ไม่หลักแหลม  

กำบ่าเก่าจึงว่า    “หล็วกก๊านแหลม”       

การนำไปใช้      ใช้ไหวพริบปฏิภาณในการแก้ปัญหาเฉพาะหน้า

เทียบสำนวน  สุภาษิต  คำพังเพย ไทยกลาง   “”

เทียบเคียงกำบ่าเก่า-คำไทยกลาง  “ฉลาดว่าแน่ยังแพ้ปฏิภาณไหวพริบ”

 

 

 

 

 

ลำดับที่  460. “หล็วกบ้านนอกบ่เต้าสอกกอกในเวียง       สิบในเวียงบ่เปียงในคอก

สิบในคอกบ่เต้าวอกขี้ยา    สิบขี้ยาบ่เต้าฮาจะหื้อ    สิบจะหื้อบ่เต้าดักจื้อกื้อเตียวหนี

อ่าน   (-หล็วก-บ้าน-นอก-บ่อ-เต้า-สอก-กอก-ใน-เวียง/สิบ-ใน-เวียง/บ่อ-เปียง-ใน-คอก/สิบ-ใน-คอก-บ่อ-เต้า-วอก-ขี้-ยา/สิบ-ขี้-ยา-บ่อ-เต้า-ฮา-จะ-หื้อ/สิบ-จะ-หื้อ-บ่อ-เต้า-ดัก-จื้อ-กื้อ-เตียว-หนี-)

หมายถึง....ความโกหก ตอแหลของคนนั้นมีมากหลายชั้นเชิงลีลาท่าทาง

กำบ่าเก่าจึงว่า   “หล็วกบ้านนอก  บ่เต้าสอกกอกในเวียง   สิบในเวียงบ่เปียงในคอก   สิบในคอกบ่เต้าวอกขี้ยา  สิบขี้ยาบ่เต้าฮาจะหื้อ   สิบจะหื้อ  บ่เต้าดักจื้อกื้อเตียวหนี”   

การนำไปใช้  อย่าเข้าไปยุ่งเกี่ยวกับคนพาล

เทียบสำนวน  สุภาษิต  คำพังเพย ไทยกลาง   “โกหกตอแหล”

เทียบเคียงกำบ่าเก่า-คำไทยกลาง  “ฉลาดบ้านนอกหรือจะสู้โง่ในเมือง  โง่ในเมืองยังพ่ายแพ้ความตอแหล คนขี้คุก    ขี้คุกว่าแน่ยังพ่ายแพ้พวกติดยา    พวกติดยายังแพ้พวกสัญญาว่า    เดี๋ยวให้เดี๋ยวให้ (แต่ไม่ให้สักที) 

ทั้งหมดยังแพ้พวกสุดท้าย  คือพวกไม่พูดไม่จาแต่ว่า  เดินหนีลูกเดียว”

ลำดับที่  461. “หล็วกคนเดียว  บ่เต้าเง่าตึงหมู่”

อ่าน  (-หล็วก-คน-เดียว///บ่อ-เต้า-เง่า-ตึง-หมู่-)

หมายถึง.....ฉลาดแต่ผู้เดียวในหมู่คนโง่ ก็ไม่มีประโยชน์

กำบ่าเก่าจึงว่า     “หล็วกคนเดียว บ่เต้าเง่าตึงหมู่”      

การนำไปใช้      ในบางเรื่องบางครั้งต้องตามคนหมู่มาก  ขัดแย้งไปก็เสียเวลาเปล่า

เทียบสำนวน  สุภาษิต  คำพังเพย ไทยกลาง   “เข้าเมืองตาหลิ่ว   ต้องหลิ่วตาตาม”

เทียบเคียงกำบ่าเก่า-คำไทยกลาง   “ฉลาดคนเดียว  ไม่เท่าโง่ทั้งกลุ่ม”

ลำดับที่  462. “หื้ออยู่ดีๆ  อย่าหาเหล็กจีมาคว่านก้น”

อ่าน  (-หื้อ-หยู่-ดี-ดี///หย่า-หา-เหล็ก-จี-มา-คว่าน-ก้น-)

หมายถึง….อย่าหาเรื่องร้ายมาให้ตัวเอง 

กำบ่าเก่าจึงว่า     “หื้ออยู่ดีๆ  อย่าหาเหล็กจีมาคว่านก้น”

การนำไปใช้       อย่าไปหาเรื่องมาให้ตัวเองเดือดร้อน

เทียบสำนวน  สุภาษิต  คำพังเพย ไทยกลาง    “ แกว่งเท้าหาเสี้ยน///เอามือซุกหีบ///หาเหาใส่หัว”

เทียบเคียงกำบ่าเก่า-คำไทยกลาง  “ให้อยู่อย่างสงบ อย่าเที่ยวหาสว่านมาเจาะตูดตนเอง”

 

 

 

 

ลำดับที่  463. “หื้อฮู้แก่หู  หื้อดูแก่ต๋า  หื้อพิจารณาถี่ๆ”

อ่าน  (-หื้อ-ฮู้-แก่-หู-หื้อ-ดู-แก่-ต๋า///หื้อ-ปิ๊ด-จา-ระ-นา-ถี่-ถี่-)

หมายถึง….ก่อนจะตัดสินใจใดๆ ควรพิจารณาให้ละเอียดรอบคอบ

กำบ่าเก่าจึงว่า     “หื้อฮู้แก่หู  หื้อดูแก่ต๋า  หื้อพิจารณาถี่ๆ”   

การนำไปใช้        ควรมีความละเอียดรอบคอบ

เทียบสำนวน  สุภาษิต  คำพังเพย ไทยกลาง    “”

เทียบเคียงกำบ่าเก่า-คำไทยกลาง  “ให้ได้ยินกับหู ให้ได้ดูกับตา  พิจารณารอบคอบ”

ลำดับที่  464. “หื้อทำตั๋วเป๋นนกยางขอก  กันบินออกหื้อเปิ้นหันขาว”

อ่าน  (-หื้อ-ทำ-ตั๋ว-เป๋น-นก-ยาง-ขอก-///กัน-บิน-ออก-หื้อ-เปิ้น-หัน-ขาว-)

หมายถึง…..คนที่หมั่นทำความดีสม่ำเสมอ ย่อมเป็นที่เลื่องลือ มีคนรู้จักยกย่องสรรเสริญ

กำบ่าเก่าจึงว่า      “หื้อทำตั๋วเป๋นนกยางขอก  กันบินออกหื้อเปิ้นหันขาว”   

การนำไปใช้          หมั่นกระทำความดีกับสังคม

เทียบสำนวน  สุภาษิต  คำพังเพย ไทยกลาง    “ทำดีได้ดี  ทำชั่วได้ชั่ว”

เทียบเคียงกำบ่าเก่า-คำไทยกลาง  “ควรทำตัวเหมือนนกกระยาง  ยามโผบินเห็นขนสีขาวสวยงาม”

ลำดับที่  465. “หมูไถนาหมาล่นลัด”  อ่าน  (-หมู-ไถ-นา-หมา-ล่น-ลัด-)

หมายถึง.....เราลงมือกระทำแต่ผู้อื่นมาฉกฉวยผลประโยชน์ไป

กำบ่าเก่าจึงว่า    “หมูไถนา  หมาล่นลัด”          

การนำไปใช้       ระวังดูแลผลประโยชน์ของตนเอง

เทียบสำนวน  สุภาษิต  คำพังเพย ไทยกลาง   “ชุบมือเปิบ”

เทียบเคียงกำบ่าเก่า-คำไทยกลาง  “หมูไถนา  หมาวิ่งลัด”    (คำนี้มาจากนิทานที่เล่ากันต่อๆมาว่า   เทวดาคิดจะเสกข้าวกับรำให้สัตว์สองชนิดกินคือหมูกับหมา แต่ตัดสินใจไม่ได้ว่าจะให้ใครกินรำหรือกินข้าว  จึงบอกว่าใครไถพื้นดินเพื่อปลูกข้าวได้จะให้กินข้าว  หมูจึงก้มหน้าก้มตาเอาจมูกไถดินไปเรื่อยๆ  เหนื่อยเพลียก็หลับไป  หมาจึงแอบวิ่งลัดบริเวณที่ดินที่หมูไถทิ้งไว้  ปรากฎเป็นรอยเท้าหมาเต็มไปหมด   เทวดาจึงเสกให้หมาได้กินข้าว  ส่วนหมูให้กินแกลบรำตั้งแต่บัดนั้นเป็นต้นมา)

ลำดับที่  466. “หางหมาลอดฮั้ว  ถุดถู้ถุดถู  คนเนรคุณ  ฮ้ายหลัง ดีหน้า”

อ่าน  (-หาง-หมา-ลอด-ฮั้ว///ถุด-ถู้-ถุด-ถู///คน-เน-ระ-คุน//ฮ้าย-หลัง-ดี-หน้า-)

หมายถึง.....คนเนรคุณ ต่อหน้าทำดี  ลับหลังนินทาว่าร้าย  

กำบ่าเก่าจึงว่า    “หางหมาลอดฮั้ว ถุดถู้ถุดถู คนเนรคุณ  ฮ้ายหลัง ดีหน้า”  การนำไปใช้       อย่าใกล้คนชั่ว

เทียบสำนวน  สุภาษิต  คำพังเพย ไทยกลาง   “ต่อหน้ามะพลับ  ลับหลังตะโก///หน้าไหว้หลังหลอก”

เทียบเคียงกำบ่าเก่า-คำไทยกลาง   “สุนัขลอดรั้ว ลำบากลำบน คนเนรคุณ  หน้าไหว้หลังหลอก”

ลำดับที่  467.  “แหไปเต๊อะนก    หล้างถูกบ้วงสักวัน   ด้วงอยู่ในไม้    ไผผ่อบ่หัน   

จักต๋ายสักวัน    กับนกบ่าแห้

อ่าน  (-แห-ไป-เต๊อะ-นก///หล้าง-ถูก-บ้วง-สัก-วัน///ด้วง-อยู่-ใน-ไม้///ไผ-ผ่อ-บ่อ-หัน///

จัก-ต๋าย-สัก-วัน///กับ-นก-บ่า-แห้-)

หมายถึง.....อย่าหยิ่งผยองจนเกินไป สักวันเกิดพลาดพลั้งเสียที จะโดนคนสมน้ำหน้า 

กำบ่าเก่าจึงว่า    “แหไปเต๊อะนก หล้างถูกบ้วงสักวัน ด้วงอยู่ในไม้ ไผผ่อบ่หัน จักต๋ายสักวัน กับนกบ่าแห้”

การนำไปใช้     อย่าหยิ่งผยอง 

เทียบสำนวน  สุภาษิต  คำพังเพย ไทยกลาง   “จองหองพองขน”

เทียบเคียงกำบ่าเก่า-คำไทยกลาง  อย่าหยิ่งนกน้อย จะโดนบ่วงแร้ว  ด้วงในโพรงไม้  ไม่มีใครเห็น  ยังโดนนกหัวขวานกิน  ”